LƯ SƠN C̉N ĐÓ KHÍ PHÁCH HÙNG BINH HOÀNG SA


Lê Đại Anh Kiệt


QUẢNG NGĂI, Việt Nam (NV) – Tôi đi Cù Lao Ré t́m dấu vết của cha ông những ngày đi mở cơi. Lâu rồi, Cù Lao Ré đă thành huyện đảo Lư Sơn, mật độ dân đông gấp nhiều lần so với trung b́nh của tỉnh Quảng Ngăi. Lư Sơn đă đô thị hóa, có điện, có đường nhưng may sao, c̣n giữ được khí phách của người xưa, đội hùng binh canh giữ biển Hoàng Sa.

Đến cảng Sa Kỳ trời đă tối, cảng biển eo xèo vài quán nhỏ liêu xiêu.

Tôi ghé quán bên đường ăn dĩa chả ram để bắt đầu làm quen với hương vị, phong thái biển miền Trung. Những cuốn chả ram mỏng chiên vàng gịn rộp cuộn vài chú tép ṃng, cuốn với rau, lát vả mỏng, chấm mắm nêm sao mà ngon kỳ lạ, đậm đà kỳ lạ. Cô bán hàng múc thêm mắm, cải chua cho tôi với vẻ hân hoan gặp người khách lạ biết thưởng thức món quê. Hóa ra đôi lúc miếng ngon không phải từ nguyên liệu cầu kỳ, đắt tiền mà cốt ở sự tinh tế chế biến, phối hợp với nhau.

Ở rẻo biển miền Trung, chừng như sự ḷe loẹt, huê dạng của cuộc sống hiện đại chưa xâm thực được. Giọng nói, cách sống con người ở đây vẫn nồng đậm hương vị mặn ṃi của biển.

Cứ như về lại quê nhà

Buổi sáng, rời Sa Kỳ đi Lư Sơn trên chuyến tàu sớm, tất bật, khẩn trương nhưng trật tự ngăn nắp. Đúng giờ, cổng mở lần lượt đón khách của từng tàu. Đến Lư Sơn, rời cảng biển để rồi rơi vào những con đường nhỏ. Khách sạn tôi đặt chỗ trên mạng hóa ra không gần như tôi nghĩ là có thể đi bộ đến.

Hỏi thăm đường, người dân tốt bụng đến mức không trả lời tôi mà gọi điện thoại cho tiếp tân khách sạn mang xe gắn máy đến đón tôi. Ấm cúng như đang về quê chứ không phải đi du lịch. Ngày rời đi cũng vậy, tiếp tân khách sạn cũng đưa tôi ra tận cầu cảng để xuống tàu.

Thế là một ngày thăm thú từ núi Bời Lời, ḥn Mồ Côi, cổng Ṭ Ṿ.

Huyện đảo Lư Sơn nhỏ chỉ hơn 9 cây số vuông, chưa đi mà đă hết ḥn đảo lớn. Điều tôi muốn t́m kiếm ở đây không chỉ là đỉnh Bời Lời gió lộng nh́n ngắm biển trời hay vách đá Mồ Côi dựng đứng và cổng Ṭ Ṿ độc đáo mà các nam nữ thanh niên hay ra làm điệu để chụp h́nh. Tôi cũng nh́n ngắm đồng tỏi Lư Sơn xanh mát đang tắm ḿnh dưới những ṿi nước phun sương. Những cây tỏi yếu ớt oằn lả thân trong gió biển người trồng phải nâng niu che chắn gió. Cả hương vị món gỏi tỏi ngọt nồng, gịn mềm mà không có loại rau nào so sánh được. Hải sản Lư Sơn th́ không phải bàn, mực khổng lồ hơn 5 kg một con. Cá thu, cá ngừ đại dương tươi roi rói…

Lư Sơn đẹp, thân thiện, những đặc sản hiếm… không phải là thứ tôi t́m kiếm. Tôi như kẻ hoang tưởng muốn chắt lọc những h́nh ảnh, sự kiện của Lư Sơn hiện đại để t́m về không gian hào hùng của ngày xưa.

Đó là dấu vết tinh thần, khí phách của Thủy Đội Hoàng Sa thời mở cơi. Sách báo nói nhiều về lễ Khao Thề Thế Lính, về những ngôi mộ gió ở Lư Sơn nhưng những thông tin ấy chỉ mới là một phần sự thật. Có ai từng thống kê trải bao thế hệ, có bao nhiêu người con Lư Sơn đă nằm lại trong ḷng biển?

Dù có gọi tên long trọng là Đội Hùng Binh Hoàng Sa hay là ǵ đi nữa, thực chất, trong biên chế thủy binh triều Nguyễn họ chỉ là đội dân binh, không được trang bị tàu thuyền lẫn binh khí, không có lương bổng, không được huấn luyện thao diễn hằng năm.

Họ đi công tác Hoàng Sa bằng các tàu thuyền thô sơ tự chế. Công việc chính là khai thác đồ vật của tàu thuyền bị đắm, đánh bắt các thủy sản quư. Theo “Hải Ngoại Kư Sự” của nhà sư Thích Đại Sán th́ với phương tiện thô sơ của thời ấy, Hoàng Sa là vùng biển dữ, nhiều băi đá ngầm sóng to gió lớn. Chính v́ vậy nhiều tàu buôn nước ngoài bị đánh ch́m ở đây. Thủy Binh Hoàng Sa luôn đối diện với những con tàu chết cho đến khi họ cũng thành như vậy.

Sân vơ dưới chân tượng đài

Với những chiếc thuyền nhỏ mong manh, suốt sáu tháng trời giữa vùng biển dữ, mỗi chuyến đi là một lần đánh cược số mạng con người. Mà đâu phải chỉ một người. Cai Đội Phạm Hữu Nhật và 24 thuyền viên đều hy sinh khi tàu lâm nạn. Cai Đội Quang Ánh cũng vậy, tên của hai ông đặt cho hai đảo của Hoàng Sa nhưng đằng sau hai danh xưng ấy là một chuỗi những chiến binh vô danh đă cùng nằm dười ḷng biển.

Với Thủy Binh Hoàng Sa ngày ấy, mỗi khi tai họa xảy ra th́ hiếm có ai sống sót. Khao Thề Thế Lính không phải là nghi thức lăng mạn hay tâm linh đơn thuần mà là lời thề cảm tử của chuyến đi không ngày trở lại. Họ không chỉ cắm bia chủ quyền vật chất mà những chuyến hải hành, sự hiện diện của họ c̣n đi vào thư khố, bản đồ của những nhà hải hành quốc tế. Mỗi con chữ, mỗi nét vẽ được viết bằng máu và sinh mệnh của thủy binh.

Không thất vọng, tôi vẫn đi t́m. Quả không uổng công, mờ tối hôm ấy tôi t́m được Bảo Tàng Đội Hoàng Sa nằm ở trung tâm đảo lớn. Trên khoảng sân rộng dưới chân tượng đài, tôi bắt gặp một nhóm thiếu niên đang luyện vơ. Khoảng hơn 10 em lứa tuổi cấp I, II được một thanh niên trạc đôi mươi huấn luyện. Dưới ánh sáng mờ mờ từ bóng đèn cao áp trên cao tỏa xuống, khoảng ánh sáng vừa đủ cho các đôi t́nh nhân t́nh tự hơn là cho người học vơ, các em cong ngửa người tập các bài thể lực đi bằng cùi tay, nắm tay trên mặt sân đá gồ ghề lởm chởm. Động tác của các em thật mềm mại uyển chuyển thoăn thoắt đi đi lại lại như đang tập trên sân lót thảm nhung.

Phải có ư chí thép mới có thể tập thuần thục các bài tập này. Những cùi tay của các em đă chai sạn thành thiết công, thiết thủ. Có lẽ những chiến binh ngày xưa cũng được huấn luyện thế này.

Tôi đứng nép trong bóng đêm nh́n ngắm các em. Đây chính là cái tôi đang t́m kiếm. Tinh thần, nghị lực, khí phách của những hậu thân Thủy Binh Hoàng Sa là đây.

Đua thuyền Tứ Linh trên biển

Ngày hôm sau, t́nh cờ tôi được cơ hội tham dự lễ hội lớn nhất của Lư Sơn. Lễ hội đua thuyền Tứ Linh truyền thống có từ năm 1826, cùng thời các đội Thủy Binh Hoàng Sa.

Theo cổ lệ, hai xă An Hải và An Vĩnh đều có bốn đội thuyền theo từng thôn và lấy theo tên, h́nh dáng của bốn linh vật Rồng, Phụng, Lân, Quy. Cách gọi tên tứ linh của người Lư Sơn cũng thú vị, người dân gọi hẳn là rồng chứ không gọi long như các vùng miền khác, con lân th́ có người c̣n gọi là ly. Chừng như người dân Lư Sơn muốn Việt hóa tối đa ngôn ngữ của ḿnh.

Mười một giờ sáng cuộc đua mới chính thức bắt đầu nhưng mới hơn 9 giờ sáng, trên bờ kè đê biển của hai xă An Hải, An Vĩnh dài hơn 2 cây số đă đen kín người không c̣n chỗ chen chân. Chừng như toàn bộ người dân trên đảo và du khách đă dồn hết ra mặt biển.

Ở trước hai ngôi đ́nh An Hải và An Vĩnh, các vị kỳ lăo và đại diện các đội đua lập đàn cúng nghiêm cẩn thực hiện lễ tế khai mạc cuộc đua. Hương đăng trà quả, văn tế khấn vái rất cẩn thận.

Một điều hiếm thấy so với các nơi khác đang theo trào lưu “tân trang di tích” th́ các đ́nh, dinh miễu cổ ở đây vẫn giữ lại nguyên trạng ngôi đỉnh cổ, một vài đ́nh có xây mới nhưng là xây riêng di tích đ́nh cũ c̣n nguyên.

Các vị bô lăo đúc kết kinh nghiệm về kết quả cuộc đua với người dân là: Nếu Thuyền Rồng về nhất, năm đó dường như có sự đổi mới toàn bộ; Thuyền Lân về nhất, xă có sự thay đổi về mặt xă hội; Thuyền Quy về nhất sẽ làm ăn thuận lợi cả biển và nông nghiệp; c̣n Thuyền Phụng về nhất th́ cả nghề biển và nghề nông trong năm đó sẽ cực kỳ phát đạt.

Lễ tế hoàn thành, các đội đua chuẩn bị xuất phát. Trống chầu đều đều giữ nhịp 3 trong suốt thời gian thi đấu để giữ không khí trang nghiêm.

Sống lại khí phách hùng binh

Thuyền đua ở Lư Sơn có từ 18 đến 20 người, trong đó có người đập then (c̣n gọn là lái nhịp) và tổng lái (đội trưởng), mỗi thuyền đua đều có một đồng phục riêng tùy thích, nhưng bao giờ các vận động viên cũng chít khăn đỏ trên đầu.

Trường đua ở Lư Sơn dài từ 800 đến 1,000 mét, đua ngay trên mặt biển của đảo luôn gập ghềnh sóng gió. Mỗi lượt đua phải đi bốn ṿng, phải bốn lần quay đầu qua cọc tiêu.

Luật chơi nghiệt ngă như vắt kiệt sức khỏe của vận động viên. Mỗi lượt đua dài hơn một tiếng đồng hồ ṛng ră và chỉ nghỉ giải lao khoảng 30 phút đă bắt đầu vào ṿng thi đấu thứ hai. Ở đây, cần sự khỏe mạnh, dẻo dai của các thành viên và vai tṛ người lái nhịp cùng với tổng lái. Người lái nhịp đứng ở giữa thuyền, giữ một trọng trách lớn, là phải dùng then (thanh tre) đánh nhịp rơ to để các thuyền viên bơi đúng theo nhịp. Nhiệm vụ của người đạp then nặng nề ở chỗ, phải đứng ở giữa thuyền, giữ được thăng bằng và phải bằng sức vóc mà liên tục đánh nhịp.

Nhịp đánh thưa quá th́ thuyền đi chậm, nhặt quá có thể làm các thuyền viên đuối sức, nhịp không đều th́ dẫn đến chuệch choạc.

So với Lư Sơn các cuộc đua thuyền trên đất liền chỉ là cuộc dạo chơi v́ đường đua ngắn và đua trên ḍng nước tĩnh. Thuyền đua ở biển có đặc điểm là thủy trường không êm như ở sông, bởi vậy, tổng lái vừa phải nhắm thẳng đến cột tiêu, đồng thời phải lượn tránh sóng. Đến giáp cọc tiêu rồi phải bẻ lái thế nào đó để không phải mất công ṿng rộng, lại không quá gấp khiến thuyền dễ bị cḥng chành và nhọc công sức của thuyền viên.

Khán giả xem đua thuyền ở Lư Sơn cũng khác lạ, họ không có đội nhà, thuyền nhà mà vô tư cổ vũ cho đội thuyền yêu thích trong cuộc đua. Những đội thuyền không c̣n mang tên thôn A, thôn B mà là con rồng, con lân, con phụng, con quy đang chinh phục trường đua, chinh phục khán giả bằng kỹ thuật, thể lực, sự phối hợp ăn ư của ḿnh. Mỗi lần thuyền đến gần cọc tiêu quay đầu là mỗi lần khán giả thót tim chờ đợi v́ các thuyền đeo bám nhau rất sát và tùy thuộc vào sự khéo léo có thể thay đổi thứ hạng ngay tức khắc.

Điều thú vị, các vị kỳ lăo vừa bảo trợ nghi lễ tâm linh cho cuộc đua vừa chăm chú theo dơi cuộc đua với sự hào hứng trầm tĩnh của người lớn tuổi, lại vừa điểm trống chầu duy tŕ nhịp độ cuộc thi rất nhuần nhuyễn. Có lẽ mấy mươi năm trước các cụ cũng từng hào hùng tung mái chèo bứt rút để chiến thắng trong cuộc thi.

Cũng đội nắng đảo suốt cả buổi trưa, cũng ồn ào ḥ reo, một lần nữa tôi đă thấy, tôi đă gặp lại hồn cốt, khí phách của những người Thủy Binh Hoàng Sa thủa trước trong buổi tập vơ của các em thiếu niên dưới chân tượng đài, trong những giọt mồ hôi của các đội đua và trong ánh mắt đăm chiêu xa thẳm của các vị kỳ lăo theo dơi đoàn đua.

View more latest threads same category: